Janas

Pro milli e milli annos s’esistentzia de sos omines est istada cuberrada dae sas fortzas de sa natura in armonia chin sa terra chi li dabat alimentu e amparu. Fin sos tempos de sa Mama manna, cando deus fit femina. Sa natura e sa terra fin sa cara e su donu suo. sas feminas e sos omines sichian sos cultos de sa Mama Manna e a issa fachian festa sichinde s’andare ‘e su tempus marcau dae sa luna chi pro treichi bortas i nd’un’annu, essit pitzinna creschet e torrat a nudda.

B’at benniu zente dae mare, Punicos e Romanos nos an furau sa terra a mossos, est mudada sa bida, ma non su coro.
Est istau cando sun arribaos atteros invasores chi non chircaban terras chi nos an bintu.
Preicadores de unu deus nobu, chircaban su sentiu de sa zente e sas armas issoro fin sas paragulas e sas minettas ca chie non los crediat fit destinau a su focu eternu.
Est istau tando chi nos an trassau nos ana nau chi in sa terra bi fimus pro penitentzia, nos an dau mazineddas e rosarios e nos ana nau chi imbetzes de predas e benas de aba, depiabamus adorare un’atteru deus, Mascru e ammarturiau supra ‘e una ruche.
Cando est cumintzau custu disacattu e sos cherbeddos , cado est istau chi s’omine at pessau de aere sa beridade in buzzacca

VI seculu d.C.
Papa gregoriu iscribet a Ospitone
primu interpares de sos sardos de intremontes

Barbaricini omne, ut insensata animalia vivant,
deum verum nasciant, ligna autem et lapides adorent

Sos sardos (e gai medas atteros populos) de cussu tempus mantenian galu bibas sas usantzias anticas de sos cultos naturalisticos e fintzas apustis de aere mudau sa religione galu cussas usantzias mantenian su cussideru de sa zente si et beru chi chimbichentos annos ifattu
940 d.C. Burcado piscamu de Worms

Decretu

Sun proibios ca contrarios a sa dottrina e cussizzaos dae su dimoniu
Adorare sos arbores, facher festa in sos litos,
ponner dimandas a sas istellas e a su bolu de sos puzones,
est proibiu credere a sas janas a si bestire de cherbu
o attera bestia in onore de sa mama manna in sas nottes de luna
est peccau a collire erbas pro facher maghias
e a si las impiccare i trucu intros de sacchitteddos contra a s’ocru malu

cussas fin usantzias e connoschentzias (su prus custodias dae sas feminas) chi s’accattaban dae sa notte ‘e su tempus
non fit fatzile a las isperdere e su prus las an trassadas
sos ritos de sas traditziones chi aian comente riferimentu sa natura los an mudaos e an chircau unu santicheddu pro cada cosa
In tottube su mundu de sa natura est mudau in su mundu de sa cresia
Nobas religiones sun naschias e totu cantas
an separau su bene dae su male detzidinde a conca issoro ite fit bene e ite fit male
a sos istintos de sa natura ana contrapostu sa castidade an pretesu de controllare su chi sa natura aiat dispostu tra omine e femina sos prides nos ana nau :- deus nos at fattu bellos e simizzantes a issu, ma su corpus est de cubare ca pro curpa de una femina chi nos at trassau b’est in intros su peccau
Pro cussu peccau sa femina dae cumpanza de sa bida l’an torrada a ischiava de s’omine, totus, in totube e galu oie
S’an imbentau s’offesa a sas lezes divinas e tando si deus lu cheret ajo totus paris a ucchidere e a furare sos benes de sos infedeles
cantas gherras e cantu sambene ana avviliu e mantzau sa terra pro sas paragulas de sos preicadores de eris e de oie chi an sa pretesa de faveddare in lumene de Deus
chi siat allah , gesù o javeh

erbas

apustis de milli e milli annos de connoschentzia
fin sas feminas chi chircaban erbuzu frutoras e semenazzas, traballu issoro fit a fachere su pane chi seret istau de lande de orju o de tricu
connoschian cada erba o radichina, ischian cando e comente las collire ischian comente las impreare e connoschian unu rimediu pro cada cosa de sa carena e de sa mente